32- Le bon pasteur, la brebis et le loup

Lorsque l'on est gêné par une situation, on préfère souvent fermer les yeux et se dire que chacun a sa vie et que ça ne nous regarde pas. La plupart du temps, c'est vrai. Sauf lorsque la personne en cause agit avec un mandat pour nous représenter : un policier qui va voler, un pompier qui va mettre le feu, un homme politique qui sera corrompu... comme je l'ai développé dans le message 2. Le cas du prêtre va encore plus loin car il se présente comme voulant nous donner un exemple pour nos vies privées.

Depuis un an maintenant, certains ont vu dans l'histoire de mademoiselle P. une immixtion dans une vie privée. Mais est-ce moi qui ai fait cette immixtion dans la vie privée du père Nicolas ? N'est-ce pas plutôt le père Nicolas qui l'a faite dans la vie de mademoiselle P. ? Lorsque le père Nicolas vient me voir pour me proposer de devenir prêtre, ne s'agit-il pas également d'une immixtion dans ma vie privée ? A quel titre son intervention dans ma vie serait-elle légitime et la mienne dans sa vie non ? Je crois que les deux interventions sont légitimes.

Si le père Nicolas est prêt à faire prendre à ma vie un cours différent, n'est-il pas juste qu'il y soit confronté lui aussi ? Qui est l'arbitre si le père Nicolas n'est pas content que je lui applique les règles qu'il veut pour moi ? Le Christ a aboli toutes les barrières entre les hommes. L’Évangile est la règle du jeu qu'il nous propose et tout le monde est à égalité dans ce jeu. Quelqu'un veut y jouer ? Alors il doit avoir conscience que cette règle est d'abord pour lui, car lorsqu'il va vouloir l'appliquer aux autres, elle lui sera opposée à chaque instant. C'est un peu comme Jumanji : si tu commences, c'est trop tard...

Que disent donc ces règles ? Si un homme a cent brebis et que l'une d'elles s'égare, ne laisse-t-il pas les quatre-vingt-dix-neuf autres sur les montagnes pour aller chercher celle qui s'est égarée (Matth. 18, 12) ? Ces règles disent encore : " Le mercenaire, qui n'est pas le berger, et à qui n'appartiennent pas les brebis, voit venir le loup, abandonne les brebis et prend la fuite. [...] Je suis le bon berger. Je connais mes brebis et mes brebis me connaissent (Jn 10, 12-16). " 

Il y a moins de gratification immédiate à être le bon pasteur, j'en conviens. Mais mettons-nous dans la peau de celui-ci quelques minutes. La petite brebis s'est égarée, elle cherche son chemin et demande de l'aide. Elle vient d'échapper aux pièges de la montagne et a manqué de se faire dévorer déjà plusieurs fois. Dois-je lui apporter un peu d'aide, ou bien dois-je la laisser se débrouiller en pensant : " Quelle conne cette brebis, de toute façon elle est foutue, alors qu'elle se taise. Le pauvre loup ! J'espère qu'elles ne sont pas toutes aussi chiantes avec lui. Qu'est-ce qu'il doit supporter, quand même ! " Mais dire cela revient à me mettre dans le rôle du mercenaire alors que c'est le pasteur que j'essayais de cerner.

Bon ! Reprenons ! Je vois une petite brebis qui gambade et qui a tous ses problèmes au même titre que chacun d'entre vous a les siens. Elle vient me voir pour discuter. Est-ce que je dois me dire : " Hummmmm... que voici une charmante petite brebis bien appétissante ! " ? Ne serais-je pas plutôt le loup si je raisonne ainsi, malgré mon déguisement de pasteur ?

Ce n'est pas encore ça ! Comme le rôle n'est pas facile à cerner, je crois que si une petite brebis en difficulté se présente, je ne vais pas bouger. Je vais rester bien sagement à attendre que l'on ne parle plus de cette brebis. Et puis, si j'entends quelqu'un qui voudrait que la petite brebis soit aidée, je dirai que j'ai fait une enquête approfondie et qu'il ne s'est rien passé. De toute façon, si je suis le pasteur, cela signifie que les autres sont des brebis. Et, par définition, une brebis ne se plaint pas. Je n'aurai donc rien à craindre de ce côté-là. Mais est-ce que je ne redeviendrai pas alors une petite brebis comme les autres si j'adopte ce comportement, malgré mon déguisement de pasteur ?

Reprenons encore ! C'est vrai, le rôle du bon pasteur n'est pas terrible. Il était tranquille auprès de ses 100 petites brebis qui payaient toutes leur cotisation annuelle avec du lait et de la laine. Ils formaient une bonne entente. On envoyait quelques fromages au patron des différents pasteurs pour qu'il nous laisse tranquille et, d'un coup, il faut tout laisser pour une brebis que l'on n'est même pas sûr de retrouver. En plus, on risque une entorse et de perdre une autre brebis si on va chercher celle qui vient de s'enfuir.

La morale de tout ceci ? Il n'y a que lorsque vous êtes vraiment le bon pasteur que vous pouvez vous permettre d'aller demander à quelqu'un de vous suivre pour qu'il soit lui aussi pasteur. Parce que si vous êtes le loup, vous ne pourrez faire de votre recrue qu'un loup de plus. Si vous êtes une brebis, vous n'arriverez pas davantage à en faire un pasteur. Et si vous êtes mercenaire, que pourrez-vous transmettre ? C'est donc ici que s'achève l'histoire d'une vocation avortée : recruté par quelqu'un qui aime autant l'argent que les femmes et que le pouvoir ; quelqu'un tout à la fois brebis, mercenaire et loup, mais certainement pas pasteur.

Alors, comme je ne suis ni le bon pasteur, ni le mercenaire, ni le loup, c'est donc que je ne suis que la gentille petite brebis qui reste bien sagement dans le troupeau et qui se demande parfois pourquoi personne n'est allé chercher la 100ème petite brebis, et même la 99ème qui est partie aussi, et même la 98ème que l'on ne revoit plus, et peut-être encore la 97ème qui ne devait pas s'absenter longtemps, et peut-être aussi la 96ème... Et peut-être que je me demanderai aussi pourquoi on a voulu me faire disparaître du troupeau des gentilles petites brebis quand j'ai voulu savoir pourquoi il ne restait plus beaucoup d'autres gentilles petites brebis.

32 – Ο καλός ποιμένας, το πρόβατο και ο λύκος

Όταν μας ενοχλεί μία κατάσταση, προτιμούμε συχνά να κλείνουμε τα μάτια και να λέμε ότι ο καθένας έχει τη ζωή του και δεν μας αφορά. Τις περισσότερες φορές είναι αλήθεια. Εκτός εάν το υπαίτιο άτομο ενεργεί με μία εντολή για να μας εκπροσωπεί: ένας αστυνομικός που κλέβει, ένας πυροσβέστης που ανάβει φωτιές, ένα διεφθαρμένος πολιτικός… όπως το ανέπτυξα στο μήνυμα 2. Η περίπτωση του ιερέα είναι ακόμη πιο σοβαρή γιατί παρουσιάζεται ως κάποιος που θέλει να γίνει παράδειγμα για τον ιδιωτικό μας βίο.

Εδώ κι ένα χρόνο τώρα, ορισμένοι είδαν στην ιστορία της δεσποινίδας Π. μία ανάμιξη σε έναν ιδιωτικό βίο. Αλλά μήπως είμαι εγώ που έκανε αυτή την ανάμιξη στον ιδιωτικό βίο του παπα-Νικόλα; Μήπως είναι μάλλον ο παπα-Νικολής που το έκανε στον ιδιωτικό βίο της δεσποινίδας Π.; Όταν ο παπα-Νικολός έρχεται να με βρει για να μου προτείνει να γίνω παπάς, δεν πρόκειται επίσης για ανάμιξη στον ιδιωτικό μου βίο; Με ποιο δικαίωμα η παρέμβασή του στη ζωή μου θα ήταν βάσιμη και η δική μου στη δική του όχι; Νομίζω ότι και οι δύο παρεμβάσεις είναι βάσιμες.

Εάν ο παπα-Νικόλας είναι έτοιμος να δώσει στη ζωή μου διαφορετική κατεύθυνση, δεν θα ήταν δίκαιο να αντιπαραβληθεί σε αυτό και αυτός; Ποιος είναι ο διαιτητής εάν ο παπα-Νικόλας δεν είναι ευχαριστημένος αν του εφαρμόσω τους κανόνες που  θέλει για μένα; Ο Χριστός κατάργησε όλους τους φραγμούς μεταξύ ανθρώπων. Το Ευαγγέλιο είναι ο κανόνας του παιχνιδιού που μας προτείνει και όλοι είμαστε ίσοι σε αυτό το παιχνίδι. Θέλει να παίξει κάποιος; Τότε πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι αυτός ο κανόνας εφαρμόζεται σ΄ αυτόν, γιατί όταν θα θελήσει να τον εφαρμόσει στους άλλους, θα του αντιτάσσεται κάθε στιγμή. Είναι λιγάκι όπως στο Τζουμάντζι: αν αρχίσεις, είναι πολύ αργά…

Τι λένε λοιπόν αυτοί οι κανόνες; Εάν κάποιος έχει εκατό πρόβατα και ένα από αυτά χαθεί, δεν αφήνει τα άλλα ενενήντα εννιά στα βουνά  για να πάει να ψάξει αυτό που χάθηκε; (Κατά Ματθαίο 18, 12) Αυτοί οι κανόνες λένε ακόμη: «ὁ μισθωτὸς δὲ καὶ οὐκ ὢν ποιμήν, οὗ οὐκ εἰσὶ τὰ πρόβατα ἴδια, θεωρεῖ τὸν λύκον ἐρχόμενον καὶ ἀφίησι τὰ πρόβατα καὶ φεύγει» [...] «ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός, καὶ γινώσκω τὰ ἐμὰ καὶ γινώσκομαι ὑπὸ τῶν ἐμῶν» (Κατά Ιωάννη 10, 12-16).

Η άμεση αμοιβή είναι μικρότερη όταν κάποιος είναι ο καλός ποιμένας, το παραδέχομαι. Αλλά ας μπούμε στη θέση του μερικά λεπτά. Το πρόβατο χάθηκε, ψάχνει τον δρόμο του και ζητά βοήθεια. Μόλις ξέφυγε από τις παγίδες του βουνού και παρά λίγο να καταβροχθισθεί ήδη πολλές φορές. Πρέπει να το βοηθήσω λιγάκι ή πρέπει να το αφήσω να τα καταφέρει μόνο του σκεπτόμενος: «Τι ηλίθιο αυτό το πρόβατο, έτσι κι αλλιώς είναι χαμένο, άντε ας το βουλώσει. Ο κακόμοιρος ο λύκος! Ελπίζω να μην τον πρήζουν έτσι όλα τα πρόβατα. Τι πρέπει να αντέξει, μα το Θεό!» Αλλά λέγοντας αυτό είναι σαν να είμαι στον ρόλο του μισθωτού ενώ προσπαθούσα να καταλάβω τον ποιμένα.

Εντάξει! Ανακεφαλαιώνουμε! Βλέπω ένα προβατάκι που χοροπηδά και έχει όλα αυτά τα προβλήματα όπως ο καθένας μας έχει τα δικά του. Έρχεται να με δει για να συζητήσουμε. Μήπως πρέπει να αναρωτηθώ: «Χμ, χμ, … να το το γοητευτικό νοστιμούλικο προβατάκι!»; Δεν θα ήμουν ο λύκος μάλλον εάν σκεφτόμουν έτσι, παρόλη την αμφίεσή μου ποιμένα;

Ούτε γι΄ αυτό πρόκειται ακόμη! Επειδή ο ρόλος δεν μπορεί να ορισθεί εύκολα, νομίζω ότι εάν πεταχτεί ένα προβατάκι με προβλήματα, δεν θα κουνηθώ. Θα περιμένω φρόνιμα να μην μιλάνε άλλο για το προβατάκι. Και μετά, εάν ακούσω κάποιον που θα ήθελε να βοηθήσουμε αυτό το προβατάκι, θα πω ότι έκανα μία κατά βάθος έρευνα και ότι δεν συνέβη τίποτα. Έτσι κι αλλιώς, εάν είμαι ο ποιμένας, σημαίνει ότι οι άλλοι είναι πρόβατα. Και, εξ ορισμού, ένα πρόβατο δεν παραπονιέται. Δεν θα έχω λοιπόν να φοβηθώ τίποτα από αυτή την πλευρά. Αλλά δεν θα ξαναγινόμουν τότε ένα προβατάκι όπως τα άλλα εάν υιοθετήσω αυτή την συμπεριφορά, παρόλη την μεταμφίεσή μου σε ποιμένα;

Να ανακεφαλαιώσουμε πάλι! Πράγματι, ο ρόλος του καλού ποιμένα δεν είναι σπουδαίος. Ήταν ήσυχος κοντά στα 100 προβατάκια του που πλήρωναν όλα την ετήσια συνδρομή τους με γάλα και μαλλί. Υπήρχε μια καλή συνεννόηση. Στέλναμε μερικά τυριά στον αφέντη των διάφορων ποιμένων για να μας αφήνει ήσυχους και, ξαφνικά, πρέπει να αφήσουμε τα πάντα για ένα πρόβατο που δεν είμαστε καν σίγουροι ότι θα το ξαναδούμε. Επιπλέον, ριψοκινδυνεύουμε ένα στραμπούληγμα και την απώλεια ενός άλλου προβάτου εάν πάμε να ψάξουμε αυτό που δραπέτευσε μόλις.

Το ηθικό δίδαγμα όλων αυτών; Μόνον όταν είστε ο καλός ποιμένας μπορείτε να πάτε να ζητήσετε από κάποιον να σας ακολουθήσει για να γίνει κι αυτός ποιμένας. Γιατί εάν είστε ο λύκος, θα μπορέσετε μόνον να μεταμορφώσετε τον νεοσύλλεκτό σας σε έναν άλλο λύκο. Εάν είστε πρόβατο, ούτε τότε θα κατορθώσετε να τον κάνετε ποιμένα. Και αν είστε μισθοφόρος, τι θα μπορέστε να μεταβιβάσετε; Εδώ λοιπόν τελειώνει η ιστορία μιας αποτυχημένης κλίσης: μισθωμένος από κάποιον που του αρέσει τόσο το χρήμα όσο και οι γυναίκες και η εξουσία˙ από κάποιον ταυτόχρονα πρόβατο, μισθοφόρο και λύκο, και καθόλου μα καθόλου ποιμένα.

Λοιπόν, επειδή δεν είμαι ούτε ο καλός ποιμένας, ούτε ο μισθοφόρος, ούτε ο λύκος, σημαίνει τότε ότι είμαι το καλό προβατάκι που κάθεται φρόνιμα στο κοπάδι και αναρωτιέται μερικές φορές γιατί κανένας δεν πήγε να ψάξει το 100^ο προβατάκι, ή ακόμη και το 99^ο που έφυγε κι αυτό, και επίσης το 98^ο που δεν βλέπουμε πια, και ίσως το 97^ο που δεν θα έλειπε για πολύ, και ίσως επίσης το 96^ο … Και ίσως να αναρωτιόμουν επίσης γιατί θέλησαν να με εξαφανίσουν από το κοπάδι των φρόνιμων προβάτων όταν θέλησα να μάθω γιατί δεν έμεναν πια πολλά άλλα φρόνιμα προβατάκια.

Απόδοση στα ελληνικά: Άγγελος Α.

31- L'heure du choix

Nul n'est prophète en son pays (Mc 6, 4). C'est sur ces mots que le Christ, désabusé, quittait Nazareth dans l'indifférence générale.
 

Outre le fait que je ne sais pas chanter, que je ne parle pas grec, que je n'ai pas le niveau d'instruction suffisant, que je ne sais faire preuve d'aucune diplomatie, il aurait fallu que je quitte Lyon si j'avais accepté de devenir prêtre. Cela aurait été une conséquence lourde pour mes enfants. Le père Nicolas m'a bien proposé de m'occuper de Pont-de-Chéruy, ou de prendre la paroisse du père Antoine. Il m'avait dit que le père de Pont-de-Chéruy allait bientôt partir, même si ce n'était pas encore connu. Et puis le père Antoine n'est pas très bien vu du métropolite depuis le procès contre Alice...
 

Pour représenter une personne morale (la métropole en l’occurrence) devant la justice, il faut un mandat des administrateurs de cette personne morale. Monseigneur Emmanuel avait donc réuni les représentants de toutes les paroisses de France pour avoir le mandat de les représenter en justice dans le procès qu'il voulait intenter à Alice pour récupérer la maison de retraite et le foyer d'étudiants. Le père Antoine s'est abstenu lors du vote. Monseigneur Emmanuel a donc eu la majorité de son conseil pour saisir la justice, mais pas l'unanimité. Je ne me prononce pas sur le bien-fondé de ce procès car les échos que j'ai eus des deux côtés permettent d'avoir une idée de ce qui s'est passé, mais pas d'en appréhender vraiment la vérité. Je sais juste que le père Antoine est aimé dans sa paroisse et que je ne vois pas ce que j'aurais apporté à le remplacer.
 

Reprendre une paroisse de Lyon n'était pas envisageable. Obéir à un évêque auquel j'aurais été soumis ne l'était pas davantage. Il est vrai que cela limite beaucoup les chances de réussite d'un tel projet !
 

Et puis, plus généralement, on ne peut aller vers quelque chose que lorsque l'on a mis à jour ses propres affaires. Sinon, on retrouve ses problèmes là où l'on va. C'est le principe de sagesse de construire sur des fondations solides (Matth. 7, 26). Il me reste beaucoup de choses à mettre en ordre dans ma vie avant de me présenter aux autres comme un modèle.

Je m'imposais donc de ne prendre aucune décision et d'observer attentivement ce qui se passait pour ne pas avoir à regretter mon choix, quel qu'il soit. L'année 2010 se terminait et avec elle passait la date avant laquelle le père Nicolas voulait me marier. Les travaux du presbytère se poursuivaient avec leur lot de problèmes à gérer. Les élections du comité étaient fixées pour février. Nous continuions à  parler de la meilleure façon de procéder pour que le père Nicolas soit entouré d'un comité qui le soutienne. Il y a de nombreuses façons pour y arriver.

Le père avait identifié ceux qui s'étaient le plus opposés aux travaux et ceux qui avaient le plus d'autorité. Ces personnes-là devaient être minoritaires dans le nouveau comité, ou accepter sans réserve sa façon de procéder. Il s'agissait de S. à cause de son tempérament fort et du fait qu'il était respecté, de N. qui voulait renouveler son mandat de président et qui était très attaché au père Athanase, de L. à cause de l'influence possible de sa mère, de V. à cause de son ambition et du fait qu'elle s'était opposée à changer les fenêtres de son appartement et la cuisine, et de A. à cause du fait qu'elle avait inscrit plusieurs fois à l'ordre du jour du comité, en tant que secrétaire, un point sur les travaux de réfection sous la dénomination désidérata du père. Ces personnes-là pouvaient potentiellement s'opposer aux modifications de statuts qui étaient le but principal de la venue du père Nicolas.

A leur place, il fallait mettre le plus de jeunes possibles (moins de caractère et plus influençables), ou bien des personnes sans lien avec les familles influentes. Seule ma cousine lui semblait indispensable à cause du soutien que l'évêque lui apportait et de sa docilité à l'institution. Je reviendrai dans un autre message sur ce soutien, car il faudrait approfondir la quasi faillite de la métropole et le limogeage de monseigneur Jérémie pour le comprendre.

Le père ne pouvait pas dire ouvertement de voter pour un tel plutôt que pour un autre, mais il pouvait multiplier les candidatures de personnes plus faciles à gérer, et faire circuler le message de voter pour des jeunes. 

Comme je l'ai écrit dans le roi de l'Ouganda, je ne voyais pas encore que le père Nicolas avait des discours différents suivant les personnes auxquelles il s'adressait. J'ouvrais les yeux pour voir comment des paroissiens se comportaient avec leur prêtre, parce que cela pouvait me concerner, je voyais certaines choses chez le père qui commençaient à me mettre mal à l'aise, mais je continuais à suivre ce qu'il demandait.

Caroline s'occupait de la chorale des enfants, des manifestations œcuméniques, elle chantait dans le chœur. Moi je faisais les travaux, le catéchisme pour les adultes et l'accueil des classes scolaires.

Le dimanche 30 janvier 2010, le père a réuni 4 personnes : V., M., Caroline et moi. Il nous a expliqué que les élections approchaient, qu'il avait bien réfléchi, et que je ne devais pas me présenter. Qu'il avait interdit à sa femme de se présenter également. Que Caroline devait se présenter pour rester près de lui et l'aider. Que moi, la métropole ne voulait pas m'exposer pour ce que je savais (la prêtrise). Que j'étais son ami et que, s'il le fallait, il pouvait convaincre la métropole de changer sa position.

Cette conversation m'a mis très mal à l'aise. D'abord parce que V. était restée longtemps en tête de sa " liste noire " des personnes ambitieuses qui pouvaient le gêner, et qu'il semblait qu'elle voyait son rôle dans les différentes associations comme un tremplin pour devenir consul à la place du consul. Il ne l'avait mise dans son futur organigramme que lorsqu'il avait eu l'assurance qu'elle suivrait ce qu'il demanderait.

Ensuite, je savais qu'il mentait en disant qu'il m'interdisait de me présenter au même titre qu'il l'avait interdit à sa femme parce que celle-ci m'avait dit, lors d'un café qui suivait la liturgie, que le père avait fait tout ce qu'il pouvait pour qu'elle se présente aux élections, mais qu'elle avait refusé. C'était la première fois qu'il m'appelait son " ami " et ça ressemblait plutôt à un coup de poignard dans le dos. J'ai compté les 5 fois qu'il a utilisé ce qualificatif dans les jours qui ont suivi.

Depuis que je suis en âge de voter, je n'ai jamais voté aux élections du comité, et me suis encore moins présenté pour être élu. J'ai simplement aidé quand on me disait qu'il y avait besoin. Je devais me présenter lors de ces élections à la demande du père Nicolas Kakavelakis. Il avait vu que j'étais un soutien et que j'avais refait son appartement tel qu'il l'avait voulu, et subitement il s'opposait à ce que je me présente, qui plus est en mentant. Quelques temps plus tôt il me parlait de choses confidentielles et là il ne prenait même pas la peine de m'avertir de sa décision de m'exclure lorsque nous étions seul à seul.

Les statuts disent que n'importe quel membre de la communauté peut se présenter, mais que l'élection est soumise à la validation de l'évêque. J'aurais donc pu me présenter contre la volonté du père, et voir ensuite ce qui allait se passer. Mais je ne convoitais rien en ayant accepté de me présenter à ces élections. Par contre, ce qui a créé en moi un très grand désir, c'est de savoir quelles étaient les véritables motivations du père Nicolas.

Est-ce qu'il agissait de lui-même ? Était-ce pour faire plaisir à quelqu'un ? Qui croyait être suffisamment influent pour m'empêcher de faire quelque chose ? Est-ce que c'était pour avoir toujours dit que je n'accepterais pas qu'il y ait un prix sur les sacrements ? Est-ce que cela venait de l'évêque, comme il l'a dit à quelques personnes ? Est-ce que l'évêque n'était au contraire qu'un faire-valoir, au même titre que le comité n'avait été qu'un faire-valoir durant les travaux ? Est-ce qu'il agissait pour garder sa liberté de mouvement envers les jeunes filles ? Certains sont même allés jusqu'à dire que sa femme avait trop d'admiration pour la façon dont son appartement avait été refait, et qu'il voyait d'un mauvais œil les compliments qu'elle faisait.

Je n'ai pas la réponse à ses véritables motivations, mais j'ai détesté qu'il fasse allusion à la prêtrise ce jour-là. Il me la présentait comme une carotte destinée à faire passer la pilule d'une éviction ; comme un lot de consolation. J'ai pour la prêtrise un très grand respect. Ce n'est pas une chose dans laquelle je m'engagerais par moi-même et je n'allais certainement faire aucune concession sur ma manière de fonctionner pour garder une chance de devenir prêtre. C'était même plutôt un soulagement d'avoir alors la conviction que ce n'était pas ma place.

Le père a su dans l'heure qui suivait que je ne courais pas après ce genre de carotte et que lui devait arrêter de croire qu'il pouvait jouer avec. Malgré tout ce qu'il y avait de négatif à cette réunion, j'ai invité le père à venir manger à la maison le lendemain soir. C'était le repas décrit dans un repas arrosé.

31 – Η ώρα της επιλογής

Ουδείς προφήτης στον τόπο του (Κατά Μάρκο 6, 4). Με αυτά τα λόγια ο Ιησούς, απογοητευμένος, εγκατέλειψε την Ναζαρέτ μέσα στην γενική αδιαφορία.

 

Εκτός από το ό,τι δεν ξέρω να ψέλνω, ότι δεν μιλώ ελληνικά, ότι δεν έχω το επαρκές επίπεδο μόρφωσης, και δεν είμαι καθόλου καλός στην διπλωματία, θα έπρεπε να φύγω από τη Λυών εάν είχα δεχθεί να γίνω παπάς. Αυτό θα ήταν μία βαριά συνέπεια για τα παιδιά μου. Ο παπα-Νικόλας μου πρότεινε όντως να απασχοληθώ με το Pont-de-Chéruy, ή να πάρω την ενορία του Πάτερ Antoine. Μου είχε πει ότι ο παπάς του Pont-de-Chéruy θα έφευγε σύντομα, ακόμη κι αν δεν ήταν γνωστό ακόμη. Και άλλωστε ο Πάτερ Antoine δεν είναι πολύ καλοβλεπούμενος από τον μητροπολίτη μετά από την δίκη κατά της Alice…

 

Για να εκπροσωπηθεί ένα νομικό πρόσωπο (η μητρόπολη στην προκειμένη περίπτωση) ενώπιον της δικαιοσύνης, χρειάζεται ένα πληρεξούσιο των στελεχών διοίκησης αυτού του νομικού προσώπου. Ο σεβασμιότατος Εμμανουήλ είχε λοιπόν καλέσει όλους τους αντιπροσώπους όλων των ενοριών της Γαλλίας για να πάρει το πληρεξούσιο για να τους εκπροσωπήσει ενώπιον της δικαιοσύνης στην δίκη που ήθελε να κάνει εναντίον της Alice για να σουφρώσει τον οίκο ευγηρίας και την φοιτητική εστία. Ο Πάτερ Antoine απείχε από την ψηφοφορία. Ο σεβασμιότατος Εμμανουήλ έλαβε την πλειοψηφία του συμβουλίου του για να προσφύγει στην δικαιοσύνη, αλλά όχι ομόφωνα. Δεν εκφράζω την γνώμη μου για την εγκυρότητα αυτής της δίκης γιατί οι γνώμες που άκουσα από τις δύο πλευρές επιτρέπουν να έχουμε μια ιδέα του τι συνέβη, αλλά όχι και να κατανοήσουμε πραγματικά την αλήθεια. Ξέρω μόνον ότι ο Πάτερ Antoine είναι αγαπητός στην ενορία του και δεν βλέπω τι θα είχα συνεισφέρει εάν τον είχα αντικαταστήσει.

 

Να πάρω μία ενορία στη Λυών δεν ήταν εφικτό. Η υπακοή σε έναν δεσπότη στον οποίον δεν θα υποτασσόμουν ακόμη λιγότερο. Όντως αυτό περιορίζει πολύ τις πιθανότητες επιτυχίας ενός τέτοιου σχεδίου!

 

Κι ύστερα, γενικότερα, δεν μπορούμε να προχωρήσουμε προς κάτι παρά μόνον όταν διευθετήσουμε τις δικές μας υποθέσεις. Διαφορετικά, ξαναβρίσκουμε τα προβλήματά μας εκεί που πάμε. Η αρχή της σοφίας είναι να μην χτίζουμε παλάτια στην άμμο (Κατά Ματθαίο 7, 26). Έχω πάρα πολλά πράγματα να βάλω σε τάξη στη ζωή μου πριν παρουσιαστώ στους άλλους ως πρότυπο.

Μου επέβαλα λοιπόν να μην πάρω καμία απόφαση και να παρατηρήσω προσεκτικά αυτό που συνέβαινε για να μην χρειαστεί να μετανιώσω για την επιλογή μου, όποια και να ΄ναι. Το 2010 έβαινε προς το τέλος του και μαζί του περνούσε η ημερομηνία πριν από την οποία ήθελε να με παντρέψει ο παπα-Νικολής. Τα έργα στο πρεσβυτέριο συνεχίζονταν με το φορτίο προβλημάτων προς διευθέτηση. Οι εκλογές για το συμβούλιο είχαν καθοριστεί για τον Φεβρουάριο. Συνεχίζαμε να συζητάμε για τον καλύτερο τρόπο ενέργειας για να έχει γύρω του ο παπα-Νικολής ένα συμβούλιο που θα τον υποστήριζε. Υπάρχουν πολυάριθμοι τρόποι για να το κατορθώσουμε.

Ο παπάς είχε σταμπάρει αυτούς που ήταν περισσότερο ενάντιοι στα έργα και αυτούς που είχαν το περισσότερο κύρος. Αυτά τα άτομα έπρεπε να βρίσκονται στην μειοψηφία στο νέο συμβούλιο, ή να αποδεχτούν άνευ όρων τον τρόπο ενεργειών του. Επρόκειτο για τον Σ. Εξαιτίας του ισχυρού χαρακτήρα του και του γεγονότος ότι έχαιρε του σεβασμού, του N. που ήθελε να ανανεώσει την θητεία του ως προέδρου και που ήταν πολύ συνδεδεμένος με τον Πάτερ Αθανάσιο, της Λ. εξαιτίας της πιθανής επιρροής της μητέρας της, της Β. εξαιτίας της φιλοδοξίας της και του γεγονότος ότι είχε αντιτεθεί στην αλλαγή των παραθύρων του διαμερίσματός του και της κουζίνας, και της A. Επειδή είχε βάλει πολλές φορές στην ημερήσια διάταξη του συμβουλίου, ως γραμματέας, ένα θέμα επί των έργων ανακαίνισης υπό την ονομασία επιθυμίες του πάτερ. Αυτά τα άτομα μπορούσαν πιθανώς να αντιτεθούν στις τροποποιήσεις του καταστατικού που ήταν ο κύριος σκοπός του ερχομού του παπα-Νικολιού.

Στη θέση τους, έπρεπε να μπουν όσο το δυνατόν περισσότεροι νέοι (λιγότερο ταμπεραμέντο και πιο επιδεκτικοί σε επιρροές), ή ακόμη άτομα χωρίς σχέση με οικογένειες με επιρροή. Μόνον η ξαδέρφη μου του φαινόταν απαραίτητη εξαιτίας της υποστήριξης που του έδινε ο δεσπότης και της υπακοής της στην αρχή. Θα επανέλθω σε ένα άλλο μήνυμα πάνω σε αυτή την υποστήριξη, γιατί θα έπρεπε να εμβαθύνουμε την σχεδόν χρεοκοπία της μητρόπολης και της απομάκρυνσης του σεβασμιότατου Ιερεμία για να την κατανοήσουμε.

Ο παπάς δεν μπορούσε να πει ανοιχτά να ψηφίσουν για τον ένα αντί για τον άλλο, αλλά μπορούσε να πολλαπλασιάσει τις υποψηφιότητες ατόμων πιο εύκολα διαχειρίσιμων, και να κάνει να κυκλοφορεί το μήνυμα να ψηφίσουν τους νέους. 

Όπως έγραψα στον βασιλιά της Ουγκάντας, δεν έβλεπα ακόμη ότι ο παπα-Νικόλας έλεγε άλλα ανάλογα με τα άτομα στα οποία απευθυνόταν. Άνοιγα τα μάτια για να δω πως συμπεριφέρονταν οι ενορίτες με τον παπά τους, γιατί αυτό θα μπορούσε να με αφορά, έβλεπα ορισμένα πράγματα στον παπά που άρχιζαν να με κάνουν να αισθάνομαι άσχημα, αλλά συνέχιζα να ακολουθώ αυτό που μου ζητούσε.

Η ΚαρολίνΑ ασχολιόταν με την παιδική χορωδία, τις οικουμενικές εκδηλώσεις, έψελνε στο χορό. Εγώ έκανα τα έργα, την κατήχηση των ενηλίκων και την υποδοχή των σχολικών τάξεων.

Την Κυριακή 30 Ιανουαρίου 2010, ο παπάς κάλεσε 4 άτομα: την Β., τον M., την ΚαρολίνΑ και εμένα. Μας εξήγησε ότι οι εκλογές πλησίαζαν, ότι το είχε σκεφτεί καλά, και δεν έπρεπε να βάλω υποψηφιότητα. Και ότι είχε απαγορεύσει επίσης στη γυναίκα του να βάλει υποψηφιότητα. Και ότι η ΚαρολίνΑ έπρεπε να βάλει υποψηφιότητα για να μείνει κοντά του και να τον βοηθά. Και εμένα, η μητρόπολη δεν ήθελε να με εκθέσει για αυτό που ήξερα (το παπαδιλίκι). Και ότι ήμουν φίλος του και, εάν χρειαζόταν, μπορούσε να πείσει τον μητροπολίτη να αλλάξει τη θέση του.

Αυτή η συζήτηση με έκανε να αισθανθώ πολύ άσχημα. Πρώτα απ’ όλα γιατί η Β. είχε μείνει για πάρα πολύ καιρό πρώτη-πρώτη στην «μαύρη λίστα» των φιλόδοξων ατόμων που μπορούσαν να τον ενοχλήσουν, και νόμιζε ότι έβλεπε τον ρόλο τους στους διάφορους συλλόγους ως εφαλτήριο για να γίνει πρόξενος στην θέση του προξένου. Την έβαλε στο μελλοντικό του οργανόγραμμα μόνον όταν βεβαιώθηκε ότι θα ακολουθούσε αυτό που θα της ζητούσε.

Έπειτα, ήξερα ότι έλεγε ψέματα λέγοντας ότι με απαγόρευε να βάλω υποψηφιότητα κατά τον ίδιο τρόπο που το είχε απαγορεύσει στην γυναίκα του γιατί αυτή μου είχε πει, στον καφέ μετά την λειτουργία, ότι ο παπάς είχε κάνει ό,τι μπορούσε για να βάλει αυτή υποψηφιότητα στις εκλογές, αλλά είχε αρνηθεί. Ήταν η πρώτη φορά που με φώναζε «φίλε» μου και φαινόταν μάλλον σαν μαχαίρωμα  στην πλάτη. Μέτρησα τις 5 φορές που χρησιμοποίησε αυτό τον χαρακτηρισμό στις επόμενες ημέρες.

Από τότε που έφτασα στην ηλικία να ψηφίζω, δεν ψήφισα ποτέ στις εκλογές του συμβουλίου, και ακόμη λιγότερο ήμουν υποψήφιος. Απλά βοήθησα όταν μου έλεγαν ότι υπήρχε ανάγκη. Έπρεπε να βάλω υποψηφιότητα σε αυτές τις εκλογές μετά από αίτηση του παπα-Νικολάκη Κακαβελάκη. Είχε δει ότι ήμουν ένας υποστηριχτής και είχα ανακαινίσει το διαμέρισμά του όπως το ήθελε, και ξαφνικά ήταν αντίθετος με την υποψηφιότητά μου, και μάλιστα λέγοντας ψέματα. Λίγο πιο πριν μου μιλούσε για εμπιστευτικές υποθέσεις και τώρα δεν έκανε καν τον κόπο να με προειδοποιήσει για την απόφασή του να με αποκλείσει όταν ήμασταν πρόσωπο με πρόσωπο.

Το καταστατικό λέει ότι οποιοδήποτε μέλος της κοινότητας μπορεί να βάλει υποψηφιότητα, αλλά ότι η εκλογή υπόκειται στην έγκριση του δεσπότη. Θα είχα μπορέσει να βάλω υποψηφιότητα ενάντια στην βούληση του παπά και θα έβλεπα μετά τι θα συνέβαινε. Αλλά δεν ορεγόμουν τίποτα όταν δέχτηκα να βάλω υποψηφιότητα. Αντίθετα, αυτό που μου δημιούργησε μία μεγάλη επιθυμία, ήταν να μάθω ποια ήταν τα πραγματικά κίνητρα του παπα-Νικολή.

Ενεργούσε από μόνος του; Για να ευχαριστήσει κάποιον; Που νόμιζε ότι είχε αρκετή επιρροή για να με εμποδίσει να κάνω κάτι; Μήπως ήταν γιατί έλεγα από πάντα ότι δεν θα δεχόμουν ταρίφα στα μυστήρια; Μήπως προερχόταν από τον δεσπότη, όπως είχε πει σε μερικά άτομα; Μήπως ο δεσπότης δεν ήταν αντίθετα παρά ένα τσιράκι, όπως το συμβούλιο που ήταν απλό όργανο κατά την διάρκεια των έργων; Μήπως ενεργούσε για να διατηρήσει την ελευθερία των κινήσεών του σε σχέση με τις κοπελίτσες; Ορισμένοι κατέληξαν μάλιστα να πουν ότι η γυναίκα του είχε μεγάλο θαυμασμό για τον τρόπο με τον οποίο ανακαινίσθηκε το διαμέρισμά του, και έβλεπε με κακό μάτι τα κομπλιμέντα που έκανε αυτή.

Δεν έχω την απάντηση για τα πραγματικά του κίνητρα, αλλά σιχάθηκα που έκανε μία νύξη στο παπαδιλίκι εκείνη την ημέρα. Μου το παρουσίαζε σαν το ζαχαρωτό για να γλυκάνει την πίκρα ενός διωγμού˙ σαν ένα είδος παρηγοριάς. Έχω μεγάλο σεβασμό για το λειτούργημα του ιερέα. Δεν ήταν ένα πράγμα στο οποίο θα δεσμευόμουν από μόνος μου και δεν θα έκανα βέβαια καμία παραχώρηση σε σχέση με τον τρόπο λειτουργίας μου για να κρατήσω μία τύχη να γίνω παπάς. Ήταν μάλιστα περισσότερο μια ανακούφιση να έχω τότε την πεποίθηση ότι δεν ήταν η θέση μου.

Ο παπάς έμαθε μέσα στην ώρα που ακολούθησε ότι δεν έτρεχα πίσω από αυτό το είδος ζαχαρωτών και ότι αυτός έπρεπε να πάψει να πιστεύει ότι μπορούσε να παίζει με αυτό. Παρόλα τα αρνητικά που είχε αυτή η συνάντηση, κάλεσα τον παπά να έρθει να φάει στο σπίτι το επόμενο βράδυ. Ήταν το δείπνο που περιγράφεται στο φαγοπότι με κρασοκατάνυξη.

Απόδοση στα ελληνικά: Έλενα Χ.

30- Corps, cœur et esprit

Pendant très longtemps, quelqu'un qui voulait aller vivre dans un monastère abandonnait tout au moment où il ressentait cet appel. Mais les higoumènes (mot grec pour désigner le supérieur d'un monastère) se sont aperçus, avec le temps, qu'une personne qui entre dans un monastère n'y reste pas forcément. Et lorsqu'il sort, il regrette parfois de n'avoir pas terminé son cycle d'études. De plus, l’Église a davantage besoin de personnes instruites que d'ignorants. C'est pour cela que Saint Kosmas, dont nous parlions dans le message précédent, a dit : Détruisez les églises et construisez des écoles. Aujourd'hui, presque tous les higoumènes demandent donc aux postulants de terminer d'abord leur cycle d'études.

C'est la même chose pour le clergé. C'est même renforcé puisque le prêtre doit transmettre à sa paroisse et aux yeux du monde le message de l’Évangile, et porter l'image de l’Église. Un prêtre doit être cultivé, mais pas seulement. Il doit être psychologue, savoir chanter, connaître la complexité du déroulement des offices, être éloquent, ouvert d'esprit, mais avoir également les qualités humaines qui sont au cœur du message du Christ.

Le père Athanase est quelqu'un d'instruit. Il est entré dans une école qui formait les prêtres à l'âge de 14 ans. Il en est ressorti 10 ans plus tard, après avoir étudié le chant byzantin, les Pères, la psychologie, le typikon (ordonnance des offices), l'histoire...

Mais à quoi sert la connaissance, si le Christ a dit à Marthe, à propos de sa sœur Marie, qu'elle avait choisi la meilleure part à rester à ses pieds, et que cette part ne lui serait pas enlevée (Lc 10, 38-42) ? La connaissance est intimement liée à ce qu'est l'homme. Elle se confond toujours avec la vérité que le Christ nous commande de chercher (Matth. 7, 7). Il convient donc d'avoir d'abord une idée claire de ce qu'est l'homme.

Les spirituels orientaux ont souvent eu une approche différente de l'homme que les occidentaux. En Occident, on considère souvent que l'homme est composé du corps et de l'esprit. L'esprit est fort, mais la chair est faible (Matth. 26, 41). L'esprit donne à l'homme ses idéaux, sa volonté, sa quête de vérité et de connaissance... Le corps est corruptible, malade, faible. Il porte en lui la marque du péché originel. Il y a donc un aspect très négatif qui se dégage du corps, alors que l'esprit serait la partie noble de l'homme. Cette conception conduit les théologiens occidentaux à voir en l'homme un dualisme où deux parties s'affrontent. L'homme s'améliorant lorsque l'esprit prend le dessus sur le corps.

Dans l'orthodoxie, la nature déchue n'implique pas seulement le corps. C'est l'homme dans son ensemble qui en porte la marque, et donc l'esprit également. L'homme dans son entier doit donc se purifier pour retourner vers son état de perfection originel, pour retourner vers Dieu. De plus, les spirituels orientaux considèrent que le cœur de l'homme en est l'un des composants essentiels au même titre que le corps et que l'esprit. De même que le corps a ses besoins (manger, respirer, dormir...), que l'esprit a ses aspirations (soif de savoir, idéaux...), le cœur, siège des affects, a lui aussi ses besoins propres (amour, compassion...). Le cœur porte lui aussi la marque du péché originel. C'est là que naît la colère, la rancœur, le désir de vengeance... 

Lorsque le Christ mentionne que l'esprit est fort, mais la chair est faible, il ne s'agit pas d'une vision limitative de ce qu'est l'homme. Le Christ parle constamment de l'importance du cœur et il est certainement Celui qui en parle le plus dans toutes les Écritures. Il en est fait mention environ 45 fois dans les Évangiles. Au point que c'est dans le cœur que les Pères de l’Église ont situé le siège de l'âme humaine.

Dans l'orthodoxie, il n'y a pas l'esprit qui serait supérieur au corps. Il y a un tout, créé parfait, qui porte en lui la marque de l'éloignement de Dieu. L'âme étant le principe vivifiant qui unit tout. Dieu s'est incarné dans un corps, il a passé tout son ministère à pardonner les péchés, mais aussi à guérir les corps. Il est ressuscité dans son corps (Jn 20, 27), a ressuscité Lazare comme prémices de ce qu'il prépare aux hommes (Jn 11, 43-44). C'est le corps du prophète Élie qui a été emporté aux cieux sur un char de feu (2 Rois 2, 11), et le corps de la Mère de Dieu que le Christ est venu chercher. Dans le Pistevo (symbole de foi), l’Église affirme qu'elle attend la résurrection des morts, et pour elle la résurrection ne se fait pas sans le corps.

La connaissance que l'homme doit acquérir, c'est donc cette plénitude qui unifie en lui les parties qui le composent ; c'est réussir à ce que le corps, l'esprit et le cœur tendent vers le même but. Saint Grégoire Palamas (1296-1359), qui a défendu les saints hésychastes (moines qui se retiraient seuls pour se consacrer à la prière), considérait que le but de la prière était de faire descendre l'intellect dans le cœur pour qu'il soit transfiguré. Car le cœur, qui connaît l'amour, est celui qui nous ouvre les portes de la connaissance de Dieu suivant cette parole de saint Jean : Celui qui aime est né de Dieu et connaît Dieu [...] car Dieu est amour (1 Jn 4, 7-8).

Pour revenir à Marthe et Marie dont nous avons parlé plus haut, la part qui ne serait pas enlevée à Marie est donc la connaissance qui naît de l'amour. Ce qui a manqué à Marthe à ce moment-là était l'amour, et c'est ce manque d'amour qui l'a rendue jalouse de sa sœur. 

Un diplôme de théologie pour exercer le ministère du prêtre est certes important, mais il n'est que la marque d'un esprit bien rempli. Le prêtre apporte aux autres bien plus que quelques notions intellectuelles. Il porte cette connaissance qui unifie tout en l'homme et qui lui permet de se purifier pour goûter la présence divine. C'est un principe immuable de ne pouvoir transmettre que ce que l'on a soi-même acquis.

30 – Σώμα, καρδιά και πνεύμα

Για πάρα πολύ καιρό, κάποιος που ήθελε να πάει να ζήσει σε μοναστήρι εγκατέλειπε τα πάντα όταν αισθανόταν αυτό το κάλεσμα. Αλλά οι ηγούμενοι διαπίστωσαν, με τον χρόνο, ότι ένα άτομο που μπαίνει σε ένα μοναστήρι δεν μένει υποχρεωτικά. Και όταν βγαίνει, λυπάται μερικές φορές που δεν τελείωσε τον κύκλο σπουδών του. Επιπλέον, η Εκκλησία χρειάζεται περισσότερο μορφωμένα παρά αγράμματα άτομα. Γι΄ αυτό ο Άγιος Κοσμάς, για τον οποίο μιλήσαμε στο προηγούμενο μήνυμα, έλεγε: Γκρεμίστε τις εκκλησίες και φτιάξτε σχολεία. Σήμερα, σχεδόν όλοι οι ηγούμενοι ζητούν στους υποψηφίους μοναχούς να τελειώσουν πρώτα τον κύκλο σπουδών τους.

Συμβαίνει ακριβώς το ίδιο και για τον κλήρο. Είναι μάλιστα εντονότερο αφού ο ιερέας πρέπει να μεταβιβάσει στην ενορία του και στα μάτια του κόσμου το μήνυμα του Ευαγγελίου. Ένας ιερέας πρέπει να είναι μορφωμένος, αλλά όχι μόνο. Πρέπει να είναι ψυχολόγος, να ξέρει να ψέλνει, να γνωρίζει την πολυπλοκότητα της εκτύλιξης των τελετών, να είναι εύγλωττος, με ανοιχτό πνεύμα, αλλά να έχει επίσης τις ανθρώπινες αρετές που βρίσκονται μέσα στο μήνυμα του Χριστού.

Ο Πάτερ Αθανάσιος είναι μορφωμένος. Πήγε σε μία σχολή που εκπαίδευε τους ιερείς στα 14 του. Τελείωσε 10 χρόνια αργότερα, αφού έμαθε βυζαντινή μουσική, μελέτησε τους Πατέρες, την ψυχολογία, το Τυπικό, ιστορία, …

Αλλά προς τι η γνώση, εάν ο Ιησούς λέει στην Μάρθα, για την αδελφή της Μαρία, ότι είχε διαλέξει το καλύτερο μερίδιο που παρέμεινε στα πόδια του, και ότι αυτό το μερίδιο δεν θα της αφαιρεθεί; (Κατά Λουκά 10, 38-42) Η γνώση συνδέεται στενά με αυτό που είναι ο άνθρωπος. Αναμειγνύεται πάντοτε με την αλήθεια που ο Χριστός μας δίνει την εντολή να αναζητήσουμε (Κατά Ματθαίο 7, 7). Πρέπει λοιπόν να έχουμε πρώτα απ΄ όλα μία διαυγή ιδέα για το τι είναι ο άνθρωπος.

Οι εξ ανατολών πνευματικοί είχαν συχνά μία διαφορετική προσέγγιση του ανθρώπου απ΄ ότι οι δυτικοί. Στη Δύση, θεωρούμε συχνά ότι ο άνθρωπος αποτελείται από το σώμα και το πνεύμα. Το πνεύμα είναι πρόθυμο, αλλά η σάρκα ασθενής (Κατά Ματθαίον 26, 41). Το πνεύμα δίνει στον άνθρωπο τα ιδεώδη του, την θέλησή του, την αναζήτηση της αλήθειας και γνώσης … Το σώμα είναι φθαρτό, άρρωστο, ασθενές. Φέρει επάνω του το σημάδι του προπατορικού αμαρτήματος. Υπάρχει λοιπόν μία πολύ αρνητική όψη που πηγάζει από το σώμα, ενώ το πνεύμα θα ήταν το ευγενές μέρος του ανθρώπου. Αυτή η αντίληψη οδηγεί τους δυτικούς θεολόγους να βλέπουν στον άνθρωπο ένα δυαδισμό όπου δύο μέρη μάχονται το ένα εναντίον του άλλου. Ο άνθρωπος βελτιώνεται όταν το πνεύμα υπερέχει του σώματος.

Στην ορθοδοξία, η έκπτωτη φύση δεν συνεπάγεται μόνον το σώμα. Ο άνθρωπος στο σύνολό του φέρει το σημάδι, και οπότε επίσης και το πνεύμα. Ο άνθρωπος εξ ολοκλήρου πρέπει λοιπόν να εξαγνιστεί για να επιστρέψει προς την αρχική κατάσταση τελειότητάς του, για να επιστρέψει προς τον Θεό. Επιπλέον, οι ανατολικοί πνευματικοί θεωρούν ότι η καρδιά του ανθρώπου είναι ένα από τα ουσιώδη συστατικά του όπως το σώμα και το πνεύμα. Όπως το σώμα έχει τις ανάγκες του (να φάει, να αναπνεύσει, να κοιμηθεί, …), όπως το πνεύμα έχει τους πόθους του (δίψα για γνώση, ιδεώδη, …), η καρδιά, έδρα των συναισθημάτων, έχει επίσης τις δικές της ανάγκες (αγάπη, συμπόνια, …). Η καρδιά φέρει επίσης το σημάδι του προπατορικού αμαρτήματος. Εκεί γεννιέται ο θυμός, η μνησικακία, η επιθυμία εκδίκησης, …

Όταν ο Χριστός υπενθυμίζει ότι το πνεύμα είναι πρόθυμο, αλλά η σάρκα ασθενής, δεν πρόκειται για μία περιοριστική άποψη του τι είναι ο άνθρωπος. Ο Χριστός μιλά συνεχώς για την σημαντικότητα της καρδιάς και Αυτός σίγουρα μιλά περισσότερο σε όλες τις Γραφές. Αναφέρεται περίπου 45 φορές στα Ευαγγέλια. Έτσι ώστε στην καρδιά τοποθέτησαν την έδρα της ανθρώπινης ψυχής οι Πατέρες της Εκκλησίας.

Στην Ορθοδοξία, το πνεύμα δεν είναι ανώτερο του σώματος. Υπάρχει ένα σύνολο, που δημιουργήθηκε τέλειο, που φέρει το σημάδι της απομάκρυνσης του Θεού. Η ψυχή όντας η ζωοδόχος αρχή που ενώνει τα πάντα. Ο Θεός ενσαρκώθηκε σε ένα σώμα, πέρασε όλη την ιεροσύνη του συγχωρώντας τις αμαρτίες, αλλά επίσης θεραπεύοντας τα σώματα. Αναστήθηκε στο σώμα του (Κατά Ιωάννη 20, 27), ανέστησε τον Λάζαρο ως πρώτες ενδείξεις αυτού που προετοιμάζει για τους ανθρώπους (Κατά Ιωάννη 11, 43-44). Το σώμα του προφήτη Ηλία μεταφέρθηκε στους ουρανούς επάνω σε άρμα φωτιάς (Βασιλέων Β΄ 2, 11), και ο Χριστός ήρθε να πάρει το σώμα της Θεομήτορος. Στο Πιστεύω (σύμβολο της πίστης), η Εκκλησία επιβεβαιώνει ότι προσδοκεί την ανάσταση νεκρών, και γι΄ αυτήν η ανάσταση δεν γίνεται χωρίς το σώμα.

Η γνώση που πρέπει να αποκτήσει ο άνθρωπος, είναι λοιπόν αυτή η πληρότητα που συνενώνει σε αυτόν τα μέρη που τον απαρτίζουν˙ πρέπει να επιτευχθεί ώστε το σωμα, το πνεύμα και η καρδιά τείνουν προς τον ίδιο σκοπό. Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς (1296-1359), που υπερασπίστηκε τους ησυχαστές (καλόγεροι που απομακρύνονταν μόνοι τους για να αφιερωθούν στην προσευχή), θεωρούσε ότι ο σκοπός της προσευχής ήταν να κατέβει η νόηση στην καρδιά για να μεταμορφωθεί. Γιατί η καρδιά, που γνωρίζει την αγάπη, είναι αυτή που μας ανοίγει τις θύρες της γνώσης του Θεού σύμφωνα με τους εξής λόγους του αγίου Ιωάννη: πᾶς ὁ ἀγαπῶν ἐκ τοῦ θεοῦ γεγέννηται καὶ γινώσκει τὸν θεόν […] ὅτι ὁ θεὸς ἀγάπη ἐστίν (Ιωάννου Α΄ 4, 7-8).

Για να επανέλθουμε στην Μάρθα και στην Μαρία για τις οποίες μιλήσαμε προηγουμένως, το μερίδιο που δεν θα αφαιρεθεί από την Μαρία είναι λοιπόν η γνώση που γεννιέται από την αγάπη. Αυτό που έλειψε από την Μάρθα εκείνη την στιγμή ήταν η αγάπη, και αυτή η έλλειψη αγάπης την έκανε να ζηλέψει την αδερφή της.

Ένα πτυχίο θεολογίας για την άσκηση του λειτουργήματος του ιερέα είναι βεβαίως σημαντικό, αλλά δεν αποτελεί το σημάδι ενός πλήρους πνεύματος. Ο ιερέας εισφέρει στους άλλους πολύ περισσότερα από μερικές διανοητικές έννοιες. Φέρει αυτή την γνώση που ενώνει τα πάντα στον άνθρωπο και του επιτρέπει να εξαγνισθεί για να γευτεί την θεϊκή παρουσία. Είναι αδιάσειστη αρχή το να μπορούμε να μεταβιβάζουμε μόνον αυτό που ανακτήσαμε εμείς οι ίδιοι.

Απόδοση στα ελληνικά: Μαρία Η. Π.

29- Kosmas d'Etolie

Il arrivera un temps où il n'y aura plus aucune harmonie entre le clergé et les laïcs... Le clergé sera pire que les plus impies... Les gens instruits essayeront de résoudre le problème avec la plume, mais n'y arriveront pas... 

Comme pour toutes les prophéties, celles de Saint Kosmas d'Étolie (1714-1779) ont une part de mystère et il est difficile de savoir à quels temps elles s'appliquent. Aujourd'hui, il y a de très nombreux endroits où le clergé est très respectable et respecté. Nous avons vu dans le message précédent le cas de Chypre. Mais il y a, à Lyon, et plus généralement au niveau de la métropole de France, des choses corrompues au sein du clergé. C'est le cas avec le fait d'avoir mis une grille tarifaire sur les sacrements.

L'impiété dont parle saint Kosmas se définit comme étant le mépris pour tout ce qui touche à la religion. L'Église demande de ne pas travailler le dimanche, donc mépriser cette règle est une impiété. Je ne parle pas ici de celui qui le fait par nécessité, avec la bénédiction de son père spirituel. Vendre un sacrement est pire que l'impiété. Si un jour quelqu'un lève sa plume pour que ces pratiques soient abandonnées, j'espère qu'il sera écouté. Cela signifiera que ces temps de catastrophes décrits par Saint Kosmas ne seront pas encore arrivés.

Saint Kosmas disait aux fidèles : Les revenus gagnés le dimanche sont maudits, et vous attirez le feu sur votre maison, et non la bénédiction. Que penser d'un prêtre qui verrait son sacerdoce comme un simple travail destiné à subvenir aux besoins de sa famille ? Comment concilier la nécessité d'un revenu et l'éthique qui s'impose au prêtre ?

Lorsque le père Nicolas m'a proposé de devenir prêtre, l'une des premières questions qu'il fallait régler était la façon de gagner sa vie. Je pouvais être inscrit à une caisse financée par le gouvernement grec, qui donnait 1200 € à chaque prêtre. Depuis, cette somme est passée à 900 €, et il est fort probable que cela baisse encore. A cela s'ajoute une somme que les paroisses donnent au prêtre, suivant les dons qu'elles perçoivent. Je crois que c'est 600 € à Pont-de-Chéruy, et au moins 800 € à Lyon.

Si on n'est pas marié, cela représente donc environ 1700 € nets, ce qui est très raisonnable. Si on est marié, c'est plus juste, mais cela reste acceptable. D'autant que cela ne comprend pas les dons ponctuels qui se pratiquent parfois lorsque l'on va bénir une maison, au moment de la Théophanie par exemple. Et puis il s'agit d'un service minimum qui est demandé pour cette somme-là : une liturgie le dimanche, parfois un baptême ou un mariage le samedi. Ponctuellement un enterrement en semaine. Il y a donc la possibilité d'avoir un travail en semaine si on a besoin de plus d'argent, et de garder les célébrations pour les week-ends.

Dans la plupart des paroisses, comme à Lyon, les prêtres ont un logement de fonction, parfois confortable, qui ne leur coûte rien : ni eau, ni électricité, ni gaz, ni téléphone, ni loyer. C'est logique si l'on considère que le prêtre se doit d’être constamment d'astreinte. C'est également une façon de concevoir qu'il est l'hôte des paroissiens, au même titre que chaque paroissien devient son hôte lorsqu'il a besoin de lui : une forme de réciprocité permanente.

A quel moment l'argent cesse-t-il d’être un moyen qui permet de mener à bien son ministère, et devient-il un but que l'on poursuit ? Que représentent les revenus d'un prêtre à Lyon ? 1700 € nets, plus 1200 € d'avantages de logement, plus un salaire d'instituteur payé par le gouvernement grec. Pourquoi alors mettre une grille tarifaire sur les sacrements ? Pourquoi garder une bonne partie de cet argent demandé comme complément de revenus ? Pourquoi décider de garder pour soi-même les frais d'inscription à l'école grecque (100 € par adulte et par an) qui avaient été mis en place initialement pour couvrir les besoins de chauffage et d'électricité ? A quel moment une paroisse devient-elle comme un troupeau de brebis qu'il convient de tondre ? Une paroisse est-elle une concession qu'un évêque donne à un prêtre ? Est-ce que j'allais moi aussi tomber dans cette perversion ?

J'ai souvent parlé de ces choses avec le père Nicolas. Quand il m'a demandé de me présenter pour les élections du comité, je lui ai dit que je n'accepterais jamais qu'il y ait un prix sur les sacrements.  Il en a été de même lorsqu'il m'a proposé de devenir prêtre. On ne peut légitimement représenter des règles et un mode de vie que si on est capable de se les appliquer à soi-même.

J'entends parfois que monseigneur Emmanuel aurait dit que si le père Nicolas s'en allait, il ne serait pas possible de le remplacer, car il est très dur de trouver un prêtre pour venir exercer en France. Moi je dis que si les prêtres de Grèce savaient ce que gagne un prêtre en France, il faudrait une tombola pour départager tous les postulants.

Monseigneur Emmanuel est Crétois. Monseigneur Arsénios, qui était son vicaire, est Crétois. Le père Nicolas est Crétois. Le prêtre de Pont-de-Chéruy est Crétois. Le prêtre de Saint Étienne est Crétois. Le prêtre de Lille est Crétois. Presque tous les prêtres de France sont Crétois. Est-ce que les Crétois sont ceux qui se sacrifient le plus, ou bien ceux qui ont trouvé le meilleur filon ? Les motivations de chacun sont bien évidemment différentes ; par exemple, toutes les personnes qui me parlent du père Georges de Pont-de-Chéruy en font des éloges. On trouve autant de prêtres Crétois pour exercer en France, et pas un seul dans toute la Grèce qui viendrait chez nous ? La France n'est-elle vraiment pas un endroit agréable pour un prêtre, comme me le disait le père Nicolas ?

L'histoire montre combien la Crète et les Crétois se sont toujours sacrifiés pour leur liberté et pour la Grèce. Spiro, un vieux marchand d'Athènes, qui a trois magasins dans Plaka, avait suivi ses parents qui avaient fui Constantinople lors de l'exode des Grecs d'Asie Mineure. Il me disait : Tant qu'il y aura des gens à Anoyia, personne ne pourra envahir la Grèce ; si les Allemands reviennent, ils ne passeront pas. Mais, au-delà de telle ou telle réputation, c'est toute la Grèce qui est baignée du sang de ses martyrs. Toute la Grèce qui s'est sacrifiée pour sa liberté et sa foi. Et faire croire aujourd'hui qu'il n'y aurait personne dans toute la Grèce pour remplacer un prêtre qui n'en est pas un est une fumisterie.

Parmi les évêques qui ont fait une demande de nationalité turque pour avoir une chance de devenir patriarche, je vous invite à vous poser la question de leur origine géographique. Je crois savoir que la plupart sont très " localisés "... Les évêques les plus saints resteront toujours auprès de leur peuple, qui les aime. Les plus ambitieux ne voient pas le poste qu'ils occupent, mais le prochain qu'ils convoitent.

Saint Kosmas d'Étolie est allé prêcher jusqu'à Xeimarra, qui était un port rayonnant. Son prénom a souvent été donné aux enfants dans toute l’Épire. Ma mère me l'a donné en second prénom, en hommage à son propre parrain qui le portait : Kosma Nushi. Kosma Nushi est mort déporté à Dachau, gazé et incinéré par les allemands à cause de ses idées politiques.

 Je reparlerai certainement de Saint Kosmas, car ce qu'il a prêché a redonné son âme au peuple grec et lui a permis de s'affranchir du joug turc. Il a fait redécouvrir aux chrétiens tout l'amour contenu dans le message de l’Évangile, et l'importance de garder ce message dans son cœur et dans sa vie.

29 – Κοσμάς ο Αιτωλός

Θα ΄ρθει καιρός που δεν θα υπάρχει αυτή η αρμονία που υπάρχει σήμερα μεταξύ λαού και κλήρου… Οι κληρικοί θα γίνουν οι χειρότεροι και οι ασεβέστεροι των όλων… Οι μορφωμένοι θα προσπαθήσουν να λύσουν το πρόβλημα με την πένα, μα δεν θα το καταφέρουν… 

Όπως όλες οι προφητείες, αυτές του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού (1714-1779) περιέχουν ένα μέρος μυστηρίου και είναι δύσκολο να ξέρουμε σε ποιες εποχές εφαρμόζονται. Σήμερα, υπάρχουν πολλά μέρη όπου ο κλήρος είναι αξιοσέβαστος και σεβόμενος. Είδαμε στο προηγούμενο μήνυμα την περίπτωση της Κύπρου. Όμως υπάρχουν, στη Λυών, και γενικότερα στην μητρόπολη της Γαλλίας, διεφθαρμένα πράγματα στους κόλπους του κλήρου. Όπως η περίπτωση με την κατάρτιση ταρίφας για τα μυστήρια.

Η ασέβεια για την οποία μιλά ο Άγιος Κοσμάς ορίζεται ως η καταφρόνια για ό,τι αφορά την θρησκεία. Η Εκκλησία ζητά να μην εργαζόμαστε την Κυριακή, οπότε εάν περιφρονούμε αυτόν τον κανόνα πρόκειται για ασέβεια. Δεν μιλώ εδώ για αυτόν που το κάνει από ανάγκη, με την ευλογία του πνευματικού του. Η πώληση ενός μυστηρίου είναι χειρότερη από την ασέβεια. Εάν μια μέρα πιάσει κάποιος το καλαμάρι του για να εγκαταλειφθούν αυτές οι πράξεις, ελπίζω ότι θα ακουστεί. Αυτό θα σημαίνει ότι αυτές οι εποχές καταστροφών που περιγράφονται από τον Άγιο Κοσμά δεν θα έρθουν.

Ο Άγιος Κοσμάς έλεγε στους πιστούς: Τα χρήματα που κερδίζετε την Κυριακή μην τα σμίγετε με τα υπόλοιπα χρήματά σας, δεν είναι ευλογημένα. Αυτά να τα δίδετε ελεημοσύνη. Τι να σκεφτούμε για έναν ιερέα που θα έβλεπε την ιεροσύνη του ως μία απλή εργασία για να αντεπεξέλθει στις ανάγκες τις οικογένειάς του; Πώς να συμβιβάσουμε την αναγκαιότητα ενός εισοδήματος και την ηθική που επιβάλλεται στον ιερέα;

Όταν ο παπα-Νικολής μου πρότεινε να γίνω ιερέας, ένα από τα πρώτα ζητήματα που έπρεπε να ρυθμιστεί ήταν ο τρόπος βιοπορισμού. Θα μπορούσα να εγγραφώ σε ένα ταμείο που χρηματοδοτείται από την ελληνική κυβέρνηση, που έδινε 1.200 € σε κάθε ιερέα. Από τότε, αυτό το ποσό μειώθηκε στα 900 €, και είναι πολύ πιθανό να μειωθεί ακόμη. Σε αυτό προστίθεται ένα ποσό που δίνουν οι ενορίες στον παπά, ανάλογα με τις δωρεές που λαμβάνουν. Νομίζω ότι είναι 600 € στο Pont-de-Chéruy και τουλάχιστον 800 € στη Λυών.

Για έναν ανύπαντρο, είναι περίπου 1700 € καθαρά, που είναι λογικό ποσό. Για έναν έγγαμο, είναι ίσα-ίσα, αλλά παραμένει αποδεκτό. Μια που αυτό δεν συμπεριλαμβάνει τις τακτικές δωρεές που γίνονται μερικές φορές όταν πηγαίνουμε να κάνουμε αγιασμό σε ένα σπίτι, μετά τα Φώτα, π.χ. Και άλλωστε πρόκειται για μία ελάχιστη παροχή που ζητείται για αυτό το ποσό: μια λειτουργία την Κυριακή, κάπου-κάπου μια βάφτιση ή ένα γάμο το Σάββατο. Κάπου-κάπου καμιά κηδεία μέσα στην εβδομάδα. Υπάρχει λοιπόν η δυνατότητα για άλλη δουλειά την εβδομάδα εάν χρειαζόμαστε περισσότερα χρήματα, και κρατάμε τις ιερουργίες για τα Σαββατοκύριακα.

Στις περισσότερες ενορίες, όπως και στη Λυών, οι παπάδες διαθέτουν μία υπηρεσιακή κατοικία, μερικές φορές άνετη, που δεν τους κοστίζει τίποτα: ούτε νερό, ούτε ηλεκτρικό, ούτε γκάζι, ούτε τηλέφωνο, ούτε ενοίκιο. Είναι λογικό εάν θεωρήσουμε ότι ο ιερέας πρέπει να βρίσκεται συνεχώς σε επιφυλακή. Μπορούμε επίσης να θεωρήσουμε ότι φιλοξενείται κατά κάποιον τρόπο από τους ενορίτες, όπως κατά τον ίδιο τρόπο κάθε ενορίτης γίνεται φιλοξενούμενός του όταν έχει ανάγκη από αυτόν: μία μορφή συνεχούς αμοιβαιότητας.

Πότε τα χρήματα παύουν να είναι ένα μέσο που επιτρέπει να εκτελείται σωστά το λειτούργημα και γίνονται απώτερος στόχος; Τι αντιπροσωπεύουν τα εισοδήματα ενός παπά στη Λυών; 1.700 € καθαρά, συν 1.200 € πλεονεκτήματα κατοικίας, συν ένα μισθό εκπαιδευτικού που πληρώνεται από την ελληνική κυβέρνηση. Γιατί τότε η ταρίφα στα μυστήρια; Γιατί να κρατιέται ένα μεγάλο μέρος αυτών των χρημάτων που ζητούνται ως συμπλήρωμα εισοδημάτων; Γιατί αποφασίζεται να κρατήσει για τον εαυτό του το ποσό εγγραφής στο ελληνικό σχολείο (100 € ανά ενήλικο και ανά χρόνο) που είχε ως αρχικό σκοπό την κάλυψη των αναγκών θέρμανσης και ρεύματος; Πότε μία ενορία γίνεται σαν κοπάδι προβάτων για κούρεμα; Μια ενορία είναι μία παραχώρηση για εκμετάλλευση που ένας δεσπότης δίνει σε έναν παπά; Μήπως θα έπεφτα και εγώ σε αυτή την διαστροφή;

Συζήτησα συχνά αυτά τα πράγματα με τον παπα-Νικολή. Όταν μου ζήτησε να βάλω υποψηφιότητα στις εκλογές για το συμβούλιο, του είπα ότι δεν θα δεχόμουν ποτέ μία ταρίφα για τα μυστήρια. Το ίδιο όταν μου πρότεινε να γίνω παπάς. Δεν μπορούμε νόμιμα να αντιπροσωπεύουμε κανόνες και έναν τρόπο ζωής εάν δεν είμαστε ικανοί να τις εφαρμόσουμε σε εμάς τους ίδιους.

Ακούω μερικές φορές ότι ο σεβασμιότατος Εμμανουήλ είχε τάχα πει ότι εάν έφευγε ο παπα-Νικόλας, δεν θα ήταν δυνατόν να τον αντικαταστήσουμε, γιατί είναι πάρα πολύ δύσκολο να βρούμε έναν παπά για να έρθει να ασκήσει στην Γαλλία. Εγώ λέω ότι εάν οι παπάδες στην Ελλάδα ήξεραν τι βγάζει ένας παπάς στη Γαλλία, θα χρειαζόταν να γίνει κλήρωση για να διαχωρίσουμε όλους τους υποψηφίους.

Ο σεβασμιότατος Εμμανουήλ είναι Κρητικός. Ο σεβασμιότατος Αρσένιος, που ήταν πρωτοσύγκελλός του, είναι Κρητικός. Ο παπα-Νικολός είναι Κρητικός. Ο παπάς του Pont-de-Chéruy είναι Κρητικός. Ο παπάς του Σεντ Ετιέν είναι Κρητικός. Ο παπάς της Λίλλης είναι Κρητικός. Σχεδόν όλοι οι παπάδες στη Γαλλία είναι Κρητικοί. Μήπως οι Κρητικοί είναι αυτοί που θυσιάζονται περισσότερο, ή αυτοί που βρήκαν την καλύτερη φλέβα χρυσού; Τα κίνητρα του καθένα είναι βεβαίως διαφορετικά˙ π.χ. όλα τα άτομα που μου μιλούν για τον Πάτερ Γεώργιο του Pont-de-Chéruy τον εγκωμιάζουν. Βρίσκουμε τόσους παπάδες Κρητικούς για να ασκήσουν στην Γαλλία και κανέναν από ολόκληρη την Ελλάδα που θα ερχόταν σε μας; Η Γαλλία δεν είναι αληθινά ένα ευχάριστο μέρος για έναν παπά, όπως μου έλεγε ο παπα-Νικόλας;

Η Ιστορία αποδεικνύει πόσο η Κρήτη και οι Κρητικοί θυσιάστηκαν πάντοτε για την ελευθερία τους και για την Ελλάδα. Ο Σπύρος, ένας γέρος έμπορος από την Αθήνα, που έχει τρία μαγαζιά στην Πλάκα, είχε ακολουθήσει τους γονείς του που είχαν φύγει από την Κωνσταντινούπολη κατά την έξοδο των Ελλήνων από την Μικρασία. Μου έλεγε: Όσο υπάρχουν άνθρωποι στα Ανώγεια, κανείς δεν θα μπορέσει να κυριεύσει την Ελλάδα˙ εάν οι Γερμανοί γυρίσουν, δεν θα περάσουν. Αλλά, πέρα από την τάδε ή την δείνα φήμη, όλη η Ελλάδα έχει ποτιστεί με το αίμα των μαρτύρων της. Όλη η Ελλάδα θυσιάστηκε για την ελευθερία της και την πίστη της. Και το να μας κάνουν να πιστέψουμε σήμερα ότι δεν θα υπήρχε κανένας σε ολόκληρη Ελλάδα για να αντικαταστήσει έναν παπά που δεν είναι, είναι παραμύθι για άγιους.

Μεταξύ των δεσποτάδων που έκαναν αίτηση για τουρκική υπηκοότητα για να έχουν μία πιθανότητα να γίνουν πατριάρχες, σας προσκαλώ να αναρωτηθείτε για την γεωγραφική τους προέλευση. Νομίζω ότι οι περισσότεροι είναι πολύ «εντοπισμένοι»… Οι αγιότεροι δεσποτάδες θα μείνουν για πάντα κοντά στον λαό τους, που τους αγαπά. Οι πιο καριερίστες δεν βλέπουν την θέση που έχουν, αλλά την επόμενη που ορέγονται.

Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός πήγε να κηρύξει μέχρι την Χειμάρρα, που ήταν ένα εύπορο λιμάνι. Το όνομά του δόθηκε συχνά στα παιδιά όλης της Ηπείρου. Η μητέρα μου το έδωσε ως δεύτερο όνομα, προς τιμή του δικού της νονού: του Κοσμά Nushi. Ο Κοσμάς Nushi πέθανε εξόριστος στο Νταχάου, στον θάλαμο αερίων και καμένος από τους Γερμανούς εξαιτίας των πολιτικών του ιδεών.

 Θα ξαναμιλήσω σίγουρα για τον Άγιο Κοσμά, γιατί αυτό που κήρυξε εμψύχωσε πάλι τον ελληνικό λαό και του επέτρεψε να απελευθερωθεί από τον τουρκικό ζυγό. Επέτρεψε στους χριστιανούς να ανακαλύψουν πάλι όλη την αγάπη που περιέχει τον μήνυμα του Ευαγγελίου, και την σημαντικότητα να διατηρήσουμε αυτό το μήνυμα στην καρδιά μας και στην ζωή μας.

Απόδοση στα ελληνικά: Μαρία Η. Π.